Bài 14: Dãy số & quy luật — đếm, nhảy bước và tính tổng
🎯 Mục tiêu bài học: Em sẽ học cách tạo ra những dãy số theo quy luật (đếm cách đều, số chẵn, số lẻ) bằng range có bước nhảy, và cách tính tổng cả một dãy số bằng biến cộng dồn — những bài toán rất quen trong môn Toán lớp 4-5!
Số thứ ba trong range là "bước nhảy": mỗi lần tiến thêm bấy nhiêu đơn vị.
Ở Chặng 2 em đã dùng range để đếm 1, 2, 3... Hôm nay ta khám phá thêm: range có thể nhảy cách quãng để tạo ra số chẵn, số lẻ, hay bảng đếm theo 5, theo 10 — đúng như các dãy số em học trong môn Toán.
1. range với ba con số
Ta đã biết range(bat_dau, ket_thuc). Giờ thêm con số thứ ba là bước nhảy: range(bat_dau, ket_thuc, buoc_nhay).
for so in range(0, 21, 5): print(so) # In ra: 0 5 10 15 20
✎ Số thứ ba (5) là bước nhảy. Máy bắt đầu từ 0, cứ cộng thêm 5 mỗi lần, và dừng trước khi tới 21. Vậy nên 20 là số cuối cùng được in.
2. Tạo dãy số chẵn và số lẻ
Bước nhảy 2 giúp ta lấy các số cách nhau 2 đơn vị — chính là số chẵn hoặc số lẻ, tuỳ điểm bắt đầu.
# So chan tu 0 den 10 for so in range(0, 11, 2): print(so) # 0 2 4 6 8 10 # So le tu 1 den 9 for so in range(1, 10, 2): print(so) # 1 3 5 7 9
✎ Bắt đầu từ 0 → số chẵn. Bắt đầu từ 1 → số lẻ. Bước nhảy đều là 2. Rất gọn phải không?
3. Tính tổng của một dãy số
Đây là bài toán quen: tính 1 + 2 + 3 + ... + n. Ta dùng một biến tong bắt đầu bằng 0, rồi cộng dồn từng số vào nó trong vòng lặp.
Muốn tính tổng cả một dãy số, ta dùng biến "tong" cộng dồn dần trong vòng lặp.
tong = 0 for so in range(1, 6): tong = tong + so print("Tong la:", tong) # 1+2+3+4+5 = 15
✎ Dòng tong = tong + so nghĩa là "lấy tổng cũ cộng thêm số hiện tại rồi cất lại vào tong". Ta gọi đây là biến tích luỹ (cộng dồn).
4. Đếm xem có bao nhiêu số
Cũng bằng cách cộng dồn, ta có thể đếm số lượng: mỗi lần lặp thì cộng 1 vào biến dem.
dem = 0 for so in range(0, 21, 2): dem = dem + 1 print("Co", dem, "so chan") # Co 11 so chan
✎ Các số chẵn từ 0 đến 20 là: 0, 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16, 18, 20 — đúng 11 số. Máy đếm giúp ta thật nhanh!
5. Bảng ghi nhớ
| Lệnh | Ý nghĩa | Kết quả ví dụ |
|---|---|---|
| range(0, 21, 5) | Từ 0 tới trước 21, nhảy bước 5 | 0, 5, 10, 15, 20 |
| range(0, 11, 2) | Số chẵn từ 0 đến 10 | 0, 2, 4, 6, 8, 10 |
| range(1, 10, 2) | Số lẻ từ 1 đến 9 | 1, 3, 5, 7, 9 |
| tong = tong + so | Cộng dồn để tính tổng dãy | 1+2+3+4+5 = 15 |
| dem = dem + 1 | Đếm số lượng phần tử | Có 11 số chẵn |
🎯 Phần A — Trắc nghiệm kiểm tra
Câu 1. Trong range(0, 21, 5), con số 5 có ý nghĩa gì?
Con số thứ ba trong range là bước nhảy. Ở đây bước nhảy 5 nên máy in 0, 5, 10, 15, 20.
Câu 2. for so in range(0, 11, 2) sẽ in ra dãy nào?
Bắt đầu từ 0, bước nhảy 2, dừng trước 11. Vậy dãy là các số chẵn: 0, 2, 4, 6, 8, 10.
Câu 3. Muốn tạo dãy số lẻ 1, 3, 5, 7, 9 thì viết range như thế nào?
Bắt đầu từ 1 (số lẻ đầu tiên), bước nhảy 2, dừng trước 10. Kết quả: 1, 3, 5, 7, 9.
Câu 4. Cho đoạn mã sau, biến tong in ra bằng bao nhiêu?
tong = 0
for so in range(1, 5):
tong = tong + so
print(tong)
range(1, 5) cho 1, 2, 3, 4. Cộng dồn: 1+2+3+4 = 10. (Lưu ý: số 5 KHÔNG được lấy.)
Câu 5. Dòng lệnh dem = dem + 1 đặt trong vòng lặp dùng để làm gì?
Mỗi lần lặp cộng thêm 1 vào dem, nên cuối cùng dem cho biết vòng lặp đã chạy bao nhiêu lần — tức là đếm số lượng.
💻 Phần B — Phòng lập trình: Dãy số & tính tổng
Đoạn mã dưới in dãy số chẵn, tính tổng 1 đến 10 và đếm số chẵn. Bấm Chạy để xem. Sau đó thử đổi bước nhảy, đổi range, hoặc tính tổng số lẻ xem sao nhé!
(Kết quả sẽ hiện ở đây sau khi em bấm Chạy)
🎉 Thử thách: Em hãy thử tính tổng các số chẵn từ 2 đến 20 (2 + 4 + 6 + ... + 20). Gợi ý: dùng range(2, 21, 2) và biến cộng dồn tong. Kết quả đúng phải là 110!