Tin học lớp 4-5 - Bài 15: Danh sách trong Toán - tổng, trung bình, cao nhất & thấp nhất (Python & Toán)
Bài 15: Danh sách trong Toán — tổng, trung bình cộng, cao nhất & thấp nhất
🎯 Mục tiêu bài học: Em sẽ học cách dùng danh sách (list) để lưu nhiều điểm số cùng lúc, rồi nhờ Python tính nhanh tổng điểm, trung bình cộng, điểm cao nhất và điểm thấp nhất — những việc em vẫn làm trong môn Toán.
Một danh sách (list) lưu nhiều điểm số, mỗi ô có một vị trí đếm từ 0.
Trong môn Toán, khi cô cho một dãy điểm như 8, 10, 6, 9, 7, em thường phải cộng hết lại rồi chia để tìm trung bình. Nếu có tới 30 bạn thì cộng tay rất lâu và dễ sai! Với Python, em chỉ cần bỏ tất cả điểm vào một danh sách, máy tính sẽ tính giúp chỉ trong nháy mắt.
1. Danh sách (list) là gì?
Một danh sách là một biến chứa nhiều giá trị, viết trong dấu ngoặc vuông [ ] và ngăn cách nhau bằng dấu phẩy.
# Mot danh sach diem so diem = [8, 10, 6, 9, 7] print(diem) # [8, 10, 6, 9, 7]
💡 Mẹo: Mỗi giá trị trong list có một vị trí (đếm từ 0). Viết diem[0] lấy điểm đầu tiên là 8, còn diem[1] là 10.
2. Đếm xem có bao nhiêu điểm: len()
Lệnh len(diem) cho biết danh sách có bao nhiêu phần tử (bao nhiêu điểm). Đây chính là số bài khi ta tính trung bình cộng.
diem = [8, 10, 6, 9, 7] print(len(diem)) # 5 (co 5 diem)
💡 Mẹo: len đếm số ô, không phải cộng giá trị. Dù điểm to hay nhỏ, 5 ô thì len luôn bằng 5.
3. Tổng điểm: sum()
Lệnh sum(diem) tự động cộng hết mọi điểm trong danh sách. Không cần gõ từng dấu cộng nữa!
diem = [8, 10, 6, 9, 7] tong = sum(diem) print(tong) # 40 (= 8+10+6+9+7)
💡 Mẹo: sum chỉ dùng được cho danh sách toàn số nhé. Điểm 8, 10, 6... đều là số nên sum cộng được ngay.
4. Trung bình cộng: tổng chia số bài
Trung bình cộng = sum(diem) / len(diem). Đúng y như công thức Toán: lấy tổng chia cho số lượng.
Trung bình cộng = tổng điểm chia cho số bài: sum(diem) / len(diem).
diem = [8, 10, 6, 9, 7] tb = sum(diem) / len(diem) print(tb) # 8.0
💡 Mẹo: Dấu / luôn cho kết quả có phần thập phân (8.0). Đó là chuyện bình thường khi tính trung bình.
5. Cao nhất & thấp nhất: max() và min()
Lệnh max(diem) tìm điểm cao nhất, còn min(diem) tìm điểm thấp nhất trong cả danh sách.
diem = [8, 10, 6, 9, 7] print(max(diem)) # 10 (cao nhat) print(min(diem)) # 6 (thap nhat)
🎯 Ghi nhớ: Bốn lệnh thần kì cho danh sách số: len (đếm), sum (tổng), max (lớn nhất), min (nhỏ nhất).
📋 Bảng ghi nhớ lệnh cho danh sách
| Lệnh | Ý nghĩa | Ví dụ (diem = [8,10,6,9,7]) |
|---|---|---|
| len(diem) | Đếm số phần tử | 5 |
| sum(diem) | Cộng tất cả | 40 |
| sum(diem)/len(diem) | Trung bình cộng | 8.0 |
| max(diem) | Giá trị lớn nhất | 10 |
| min(diem) | Giá trị nhỏ nhất | 6 |
✎ Luyện tập: 5 câu trắc nghiệm
Câu 1. Danh sách diem = [8, 10, 6, 9, 7] có bao nhiêu phần tử?
len(diem) đếm số ô, không phải cộng giá trị. Có 5 ô nên len = 5. (40 là tổng, không phải số lượng.)
Câu 2. sum(diem) với diem = [8, 10, 6, 9, 7] cho kết quả là bao nhiêu?
sum cộng hết: 8 + 10 + 6 + 9 + 7 = 40.
Câu 3. Câu lệnh nào tính trung bình cộng của danh sách diem?
Trung bình cộng = tổng chia số bài = sum(diem) / len(diem) = 40 / 5 = 8.0.
Câu 4. max(diem) với diem = [8, 10, 6, 9, 7] cho kết quả gì?
max tìm giá trị lớn nhất. Trong [8, 10, 6, 9, 7] thì 10 là lớn nhất.
Câu 5. Muốn biết điểm thấp nhất trong danh sách, em dùng lệnh nào?
min tìm giá trị nhỏ nhất. Trong [8, 10, 6, 9, 7] thì 6 là nhỏ nhất.
💻 Thực hành: Chạy Python ngay trên trình duyệt
Hãy thử: Bảng điểm dưới đây tự tính tổng, trung bình, cao nhất và thấp nhất. Đổi các số trong danh sách rồi bấm Chạy để xem kết quả thay đổi!
(Kết quả sẽ hiện ở đây sau khi em bấm Chạy)
🎉 Thử thách: Thêm vài điểm nữa vào danh sách (ví dụ thêm 5 và 10), rồi chạy lại. Trung bình cộng, cao nhất, thấp nhất có thay đổi không?